egemen.kz 31.07.26 – Заманауи зауыттағы жаңашылдық

Елімізде барлық сала жаңашылдыққа қарай бет бұрып, жұмысты тиімді ететін тың тәсілдерді қарқынды енгізіп жатыр. Цифрландыру мен жасанды интеллектінің игілігін қазірден көріп отырғандар да бар. Соның бірі – Ақтөбе ферроқорытпа зауыты ұйымдастырған баспасөз турында заманауи құралдарды пайдаланудың тағы бір табысты мысалына куә болдық.

ERG құрамындағы «Қазхром» ТҰК» АҚ филиалы саналатын Ақтөбе ферроқорытпа зауыты – 1943 жылы негізі қаланған ірі метал­лур­гиялық кәсіпорынның бірі. Өндірістік қуаты жылына 700 мың тонна ферроқорытпаны құрайды. Зауыт жоғары көміртекті, орта көміртекті, төмен көміртекті феррохром өндіреді. Тұтынушылар қатарында Еуропа, АҚШ, Қытай, Ресей, сонымен қатар ТМД елдері, Жапония, Оңтүстік Корея және т.б. мемлекеттер бар. Қазір кәсіпорында 4 мыңнан астам адам еңбек етеді.

Зауыт жұмысымен танысуға барған БАҚ қызметкерлерін алдымен кәсіпорын директоры Ержан Абдулабеков қарсы алды. Ол ке­йінгі жылдары өндірісті оңтай­лан­дыруға ерекше көңіл бөлініп жатқанын мәлімдеді. Кейінгі 5 жыл ішінде кәсіпорын цифрлық трансформацияға 5 млрд теңгеден астам қаржы салған. Нәтижесінде, «ERG» компаниясының Business & Technology Services (BTS, ERG-дің ІТ-бөлімшесі) командасы әзірлеген цифрлық шешімдердің ауқымды экожүйесі қалыптасты.

«Металлургия – күрделі әрі ауыр өндіріс. Сол себепті жұмыс­шы­лармен қатар инженер­лердің де жұмысын жеңілдетуге күш салып келеміз. Осы мақсатта цифрлық технологиялар кеңінен енгізіліп жатыр. Біз үшін ең басты құндылық – адамдардың денсаулығы мен өмірі. Сондықтан цифрландыру еңбек қауіпсіздігі, өндіріс, жөндеу жұмысы және басқа да маңызды ба­ғыт­тарды толық қамтиды. Мы­салы, жөндеу жұмысы мен еңбек қауіпсіздігі саласында наряд-рұқ­сат­тарды рәсімдеу мен ескертулер туралы жедел ақпарат алу толық цифр­ландырылды. Бұрын жұмыс­шы қандай да бір кемшілікті бай­қаса, оны жұмыс орнына барып, компьютер арқылы тіркейтін. Одан кейін ғана ақпарат жауапты қызмет­кер­лерге жететін. Осы ара­лық­та көп уақыт жоғалтатынбыз. Қазір бұл жұмыстың барлығы жедел орын­далады», дейді кәсіпорын басшысы.

Ержан Абдулабеков кәсіпорын үшін цифрландыру – сәнді үрдіс емес, қатаң жаһандық бәсекелестік жағдайындағы маңызды өсім құралы екенін жеткізді. 

Бүгінде кәсіпорын «Qollab» жүйесіне қосылған. Бұл туралы BTS әзірлеушілер командасының жетек­шісі Айдар Сұлтанбек толық­қанды түсіндіріп, жүйенің жұмысын таныстырды. Оның айтуынша, бәрі «мыңдаған қызметкері бар ірі корпорацияда әр адам өзіне қажетті ақпаратты қалай тез ала алады?» деген сұрақтан басталған. Мысалы, жұмыс орнынан анықтама алу, еңбек демалысының күндерін көру, өтініш беру немесе әріптесін табу сияқты қызметтердің барлығы бір жерде қолжетімді болуы керек еді. Сол себепті «Qollab» жүйесі әзірленді. Оның веб-нұсқасы да, мобильді қосымшасы да бар екен.

«Жүйенің жалпы құрылымы Facebook әлеуметтік желісіне ұқсайды. Жаңалықтар лентасы бар. Онда тек жаңалықтар емес, пайдалы хабарламалар, өндірістегі оқиғалар, түрлі сауалнамалар орналастырылады. Қызметкерлер пікір қалдырып, лайк баса алады. Яғни әлеуметтік желідегідей мүм­кін­діктер қарастырылған. Сайт­тың сол жақ мәзірінде бөлімдер орналасқан. Қызметкердің лауазымына қарай қолжетімді сервистер саны өзгеріп отырады. Чат қызметі бар, мұнда хабар алмасып, қоңырау шалуға болады. ЖИ негізіндегі көмекші де бар. Ұйымдық құры­лым бөлімінде кез келген қызмет­кер­дің қай бөлімде, қай бригадада жұмыс істейтінін көруге болады. Іс-шаралар бөліміне кіріп, түрлі корпоративтік шараларға қатысуға болады. Одан кейінгі сервистер бөлімі өндірістік, HR және IT сервистері болып бөлінеді. Әр қызметкер өзіне қажетті қызметті оңай таңдай алады», деп таныстырды маман.

Ең маңызды тұсының бірі – қыз­меткер «Менің міндеттерім» бөлі­мінде өзіне қандай тапсырмалар жүктелгенін көре алады. Соны­мен қатар электрондық цифр­лық қолтаңба немесе Face ID арқылы құжаттарға қол қоюға болады. Тағы бір танымал сервис – еңбек дема­лысы. Онда қызметкер қалған дема­лыс күндерін, жалақысы мен сыйа­қысын бірден көре алады. 

«Ақылды» өндірістің ішкі тынысы

Осындай жаңашылдықтарға куә болған соң, арнайы қорғаныс киімдерін киіп, зауыттың ішкі тіршілігін көруге қадам бастық. Алдымен медициналық тексеру жүйесі жұмыс істейтін бекетке бардық. Бүгінде кәсіпорынның 4 медициналық пунктінде 30 ААМТЖ аппараты орнатылған. Соның арқасында металлургтер ауысым алдындағы және ауысымнан кейінгі тексеруден өтуге небәрі бірнеше минут жұмсайды. Аппарат адамның денсаулық жағ­дайы мен шығарылған ауа құра­мындағы алкоголь буының бар-жоғын өлшейді. Нәтижелер бірден qollab корпоративтік қосым­шасы мен «Еуразия» медици­налық орта­лы­ғына түседі. Егер көрсет­кіш­тер белгі­ленген нормадан ауытқыса, қажетті шаралар дер кезінде қабыл­данады.

Негізінен зауытта 3 негізгі электрлік балқыту цехы, 8 көмекші цех бар. Бізді №4 балқыту цехына алып барды. Мұнда жоғары көмір­текті феррохром балқыты­лады. Басқа балқыту цехтарынан айырмашылығы, мұнда тұрақты тоқпен жұмыс істейтін электр пеші қолданылады. Пештің қуаты – 72-75 МВт.

«Жоғары көміртекті ферро­хром белгілі бір фракцияларға дейін ұсақталып, дайын өнім ретінде тұтынушыларға жөнелтіледі. Ол негізінен болат өндірісінде қоспа ретінде пайдаланылады. Феррохром болатқа коррозияға төзімділік береді. Сондықтан өнімімізді Қы­тай­ға, АҚШ-қа, Еуропа елдеріне және Ресейге экспорттаймыз», деді №4 балқыту цехының бастығы Арбек Бекет.

Әрі қарай цехтың басқару пультіне бардық. Мұнда операторлар өндірістегі жабдықтардың жұмысын бақылайды. Мамандар қызметіне ЖИ, MES жүйесі, 3D жобалау шешімдері енгізілген. Соның бірі – Qollab порталына біріктірілген TORO жүйесі. Зауыттың бас механигі Әсет Толымбековтің сөзінше, жүйе көмегімен қызметкерлер жабдықтағы ақауды смартфон арқылы фото немесе бейне түрінде бірден тіркейді. Ақпарат сол сәтте жүйеге түсіп, жөндеу тапсырмасы автоматты түрде қалыптасады.

«TORO жүйесі жөндеу жұмысын жоспарлауды да жеңілдетті. Онда жылдық жоспардан бастап айлық, апталық және ауысымдық кестелер жасалады. Жүйе қажетті мате­риал мен жұмыс күшінің жеткілікті екенін алдын ала көрсетеді. Соның арқасында шеберлер жұмысты тиімді ұйымдастырып, өндіріс жөндеу барысын үздіксіз бақылап отырады. Ал басшылық қажет бол­ған жағдайда жоспарға жедел өзге­ріс енгізе алады», деді бас механик.

Осы тұста кәсіпорын басшысы Ержан Абдулабеков те ой қосты. Жүйенің арқасында ол кабинетте де, іссапарда жүрсе де немесе үйден-ақ әр пештің жұмысын бақылай алатынын жеткізді.

Кәсіби жолға ұласқан хобби

Осы тұста «BTS» компа-ниясының қызметкері Ерұлан Мұрәділ туралы айтпаса болмас. Мамандығы металлург болса да қазір маман ІТ сала­сында жемісті еңбек етіп жүр. Бұрын осы біз тұрған цехта қарапайым балқытушы болып жұмыс істеген.

«Оның 3D модельдеуге қызығу­шылығы болды. Бір күні бізден сызбаларды сұрап, барлық 3D модельді өз қолымен жасап шықты. Ол ІТ маманы да, кәсіби ­жобала­у­­­шы да емес, бұл оның сүйікті ісі еді. Біз ынтасын қолдап, негізгі жұмысымен қатар зертханада осы ісімен айналысуына мүмкіндік бердік. Талантын жоғалтпай, кейін «BTS» компаниясының ІТ бағытына ауыстырдық. Қазір ол өзі еңбек еткен төртінші цехқа арналған цифрлық жүйені әзір­лейтін ма­мандардың бірі», деді қыз­мет­кер­ді таныстырған кәсіпорын директоры.

Алғашында идея жүзеге аспай тұрып, ғылыми конференцияларда таныстырылған. Кейін «BTS» компаниясында цифрлық егіздерге арналған арнайы бөлім ашылып, жобаны әрі қарай дамытуға мүмкіндік туған.

«Қазір төртінші цехтың цифр­лық егізі әзірленіп жатыр. Бұл – өндірістің виртуалды көшірмесі. Алдымен оның толық 3D моделін жасау қажет. Жұмыс бес кезеңнен тұрады. Ең әуелі арнайы кәсіби сканерлеу жабдығы қолданылады. Ол 40 метр радиуста миллиметрлік дәлдікпен барлық нысанды сканерлеп, виртуалды көшірмесін қалыптастырады. Одан кейін деректерге кейінгі өңдеу жүргізіледі. Арнайы 3D бағдарламаларында модель өңделіп, оңтайландырылады. Кейін веб-платформаға бейімделіп, веб-қосымшаға түрлендіріледі. Біз қолданатын платформа – өзіміз­дің әзір­лемеміз. Ол цифрлық егіз сияқ­ты жүйелерді іске қосуға арнал­ған», деп жұмысын түсіндірді Ерұлан Мұрәділ.

Оның айтуынша, жүйе SCADA жүйесімен тікелей біріктірілген. Пештердің айналасындағы дат­чик­тердің көрсеткіштері нақты уақытта синхрондалып отырады. Температура датчиктерінің мәліметтері көрнекі түрде көрсе­тіледі. Соның арқасында ауыт­қу­­лар­ды жылдам анықтауға бо­лады. Бұл тәсілдерді алдағы уа­қыт­та басқа да цехтарға және тұтас­тай кәсіпорынға қолдану жос­пар­лан­ған.

Осылайша, Ақтөбе ферро­қо­рытпа зауытының тәжірибесі цифр­ландырудың нақты нәтижесін көрсетті. Мұнда жаңа технологиялар қағазбастылықты азайтып, өндірісті басқаруды жеңілдетіп, еңбек қауіпсіздігін күшейткен. Жасанды интеллект тәуекелді алдын ала анықтап, жөндеу жұмысын жеделдетуге, өндірістің үзілісін азайтуға мүмкіндік беріп отыр.

дереккөзі